Sınav kaygısı nedir? LGS kaygısında veliye düşenler ve destek yolları

Sınav kaygısı nedir?

Sınav kaygısı, önceden öğrenilen bilginin sınav sırasında etkili biçimde kullanılmasını engelleyen ve başarının düşmesine yol açan yoğun kaygıdır. Bu tanım, Millî Eğitim Bakanlığının Ortaöğretim Genel Müdürlüğü ile Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 2024'te yayımladığı Ortaöğretim Veli Rehberlik Kitabı II'dedir. Bakanlığın daha önceki veli bilgilendirme kılavuzu da sınav kaygısını, öğrencinin sınavda duygusal ve fiziksel olarak yaşadığı yoğun gerginlik hâli olarak anlatır.

Aynı kitap önemli bir ayrım yapar: kaygının kendisi değil, düzeyi sorun yaratır. Makul düzeydeki kaygı dikkati toplar ve karar vermeyi destekler. Çok düşük kaygı umursamazlığa, çok yüksek kaygı ise tedirginliğe dönüşür; ikisi de çocuğun gücünün altında bir sonuç almasına yol açabilir.

Sınav kaygısı yaşayan çocuk tembel, yetersiz ya da hazırlıksız değildir. Çoğu zaman tersine, sonucu çok önemsediği için zorlanır. Bu yüzden bu yazıda kaygıyı bir etiket olarak değil, çocuğun desteğe ihtiyaç duyduğu bir dönem olarak ele alıyoruz.

Hangi belirtiler görülebilir?

Sınav kaygısı bedende, duygularda, düşüncelerde ve davranışlarda kendini gösterebilir. MEB'in veli kılavuzunda sayılan belirtileri dört grupta topladık:

Bakanlığın kitabı burada bir uyarı da ekler: bu belirtilerin görülmesi her zaman sınav kaygısı olduğu anlamına gelmez. Aynı tepkiler çocuğun yaşadığı başka bir olaydan da kaynaklanabilir. Bu nedenle ilk adım, çocukla sakin bir zamanda konuşmak ve ne hissettiğini kendi sözleriyle anlatmasına fırsat vermektir. Belirtilere bakarak tanı koymak velinin de rehber öğretmenin de görevi değildir; amaç, çocuğun desteğe ihtiyacı olup olmadığını fark etmektir.

LGS döneminde kaygı neden artar?

LGS kaygısı çoğunlukla sınava yüklenen anlamdan doğar: "Bu sınav her şeyi belirler" düşüncesi kaygıyı büyütür. MEB'in veli kılavuzu, ulaşılamayacak beklentileri ve ya hep ya hiç türünden düşünceleri sınav kaygısının başlıca kaynakları arasında sayar.

Sınavın kendisini bilmek bu düşünceyi küçültür. Son sınav 13 Haziran 2026'da yapıldı. Sınavda 90 soru soruldu; soru dağılımı ile süreler LGS kaç soru yazısındadır. LGS 2027'nin tarihi henüz açıklanmadı. Sınava girmek isteğe bağlıdır ve sınava girmeyen öğrenci de yerel yerleştirmeyle bir liseye yerleşir. Sınav, yalnız merkezî sınavla öğrenci alan okullara yerleşmenin yoludur.

Deneme sınavları da kaygının arttığı anlardır. Her denemeyi bir hüküm gibi okumak yerine eksik konuyu gösteren bir araç olarak görmek, çocuğun yükünü hafifletir. Bu yıl okullarda uygulanan denemelerin takvimini LGS deneme sınavları yazısında topladık.

Bakanlığın kitabı velinin kendi kaygısına da ayrı bir yer verir. Ebeveynin sınava dair kaygısı çocukta benzer bir kaygıya yol açabilir. "Sınıfta birinci olmalısın" ya da "Şu puanı almalısın" gibi cümleler, çocukta başarısızlık korkusunu ve yetersizlik hissini artırabilir.

Veli evde neler yapabilir?

Velinin en etkili desteği, sınavı çocuğun hayatının tek ölçüsü olmaktan çıkaran sakin bir ev düzenidir. MEB'in iki veli yayınındaki önerileri, uygulama sırasına göre şöyle özetleyebiliriz:

1. Önce temel ihtiyaçlar. Uyku, beslenme ve hastalık gibi bedensel ihtiyaçlar her şeyin önündedir. Kitap, sınava hazırlık döneminde uyku düzenine özen gösterilmesini ve yemek saatlerinde ailenin birlikte olmasını önerir.
2. Çalışma ortamını hazırlayın. İyi aydınlatılmış, sessiz, düzenli, ne sıcak ne soğuk bir köşe ve uygun yükseklikte masa ile sandalye yeterlidir.
3. Gözlemci olun, gerektiğinde destek verin. Kılavuz velinin rolünü böyle tanımlar. Çalışma planını çocukla birlikte yapmak, onun yerine yapmaktan daha işe yarar.
4. Beklenti cümlelerinizi gözden geçirin. Çocuğunuzu akranlarıyla değil, kendi önceki hâliyle karşılaştırın. "Elinden geleni yapman yeterli" cümlesi, puan hedefinden daha çok rahatlatır.
5. Yaptıklarınızı hatırlatmayın. Kılavuz, çocuk için yapılan fedakârlıkların sürekli dile getirilmemesini özellikle ister.
6. Dinlenmeye ve harekete zaman ayırın. Spor, yürüyüş, müzik, resim ya da satranç gibi ilgi duyduğu etkinlikler kaygıyı azaltır. Kitap, ebeveynin de egzersiz yapmasının çocuğa örnek olduğunu belirtir.
7. Gevşeme egzersizini birlikte deneyin. Kitaptaki örnek egzersiz, derin nefesle başlayıp kasları sırayla germe ve gevşetmeye dayanır; ailece uygulanması önerilir.
8. Sınavdan sonra konuşmayı acele etmeyin. Çocuk hazır olduğunda sınavı birlikte değerlendirip yeni bir plan kurmak, konuşmaya istekli değilse soruları sonraya bırakmak kılavuzun önerisidir.

Kendi kaygınızı fark etmek de bu listenin parçasıdır. Bakanlığın kitabı veliye, çocuğun sınavına yüklediği anlamı yazıya dökmesini ve daha esnek cümlelerle yeniden kurmasını önerir: "Bu sınav, çocuğumun başarılı olabileceği tek fırsat değildir" gibi.

Okul rehberlik servisinden nasıl destek alınır?

Her resmî ve özel okulda bir rehberlik ve psikolojik danışma servisi bulunur ve veli bu servise kendisi başvurabilir. Millî Eğitim Bakanlığı Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği'nin 15. maddesi, resmî ve özel bütün örgün eğitim kurumlarında bu servisin kurulmasını ister.

Yönetmeliğin 21. maddesine göre rehber öğretmen, bireysel ve grupla psikolojik danışma yapar, öğrencilere bilgi verir ve velilere müşavirlik eder. Servis, sınav kaygısı gibi akademik ve duygusal konuları gelişimsel ve önleyici bir yaklaşımla ele alır. Yönetmeliğin 5. maddesi, hizmetin tüm öğrencileri kapsadığını ve sorun odaklı değil gelişim odaklı olduğunu yazar.

Süreç genellikle şöyle işler:

1. Sınıf rehber öğretmeniyle ya da okulun rehber öğretmeniyle görüşme talep edersiniz. İlkokul ve ortaokulda bu görüşme, 28 Temmuz 2026 değişikliğinden sonra okulun internet sayfasındaki okul randevu sistemi üzerinden alınır.
2. Görüşmede gözlemlerinizi anlatırsınız: ne zamandan beri, hangi durumlarda, uykuyu ya da yemeği etkiliyor mu.
3. Rehber öğretmen çocukla bireysel görüşme planlar; gerekirse sınıf içinde ya da küçük grupla çalışma önerir.
4. Sınıf rehber öğretmeni de destek ihtiyacı fark ettiği öğrenciyi servise yönlendirir. Yönetmeliğin 23. maddesi bunu sınıf rehber öğretmeninin görevleri arasında sayar.
5. Okulda rehber öğretmen yoksa sınıf rehber öğretmeni öğrenciyi Rehberlik ve Araştırma Merkezine, yani RAM'a yönlendirir.

Görüşmede konuşulanlar gizlidir. Bakanlığın Rehberlik ve Araştırma Merkezi Yönergesi, danışan dosyasındaki bilgilerin reşit olmayan öğrencide velinin izni olmadan paylaşılmayacağını yazar; adli ve idari soruşturmalar bu kuralın dışındadır.

Okul seçerken rehberlik servisini sormak bu nedenle anlamlıdır. Okulda kaç rehber öğretmen olduğu ve LGS döneminde öğrencilerle nasıl çalıştıkları, okul gezisinde sorulacak sorular arasında yer alır.

RAM'dan destek almak

Rehberlik ve Araştırma Merkezi, il ve ilçelerdeki rehberlik hizmetlerini yürüten Bakanlık kurumudur; okulların yönlendirdiği öğrencilere ve ailelerine psikolojik danışma hizmeti verir. Kuruluşu yönetmeliğin 14. maddesine, işleyişi Rehberlik ve Araştırma Merkezi Yönergesi'ne dayanır.

Yönergenin 5. maddesine göre merkezin rehberlik bölümü ruh sağlığı danışmanlığı, aile danışmanlığı ve kariyer danışmanlığı sunar. RAM'a ulaşmanın iki yolu vardır:

Hangi RAM'a bağlı olduğunuzu okul müdürlüğünden ya da ilçe millî eğitim müdürlüğünden öğrenebilirsiniz. Bakanlığın veli rehberlik kitabı da aynı sırayı önerir: önce okul rehberlik servisi, okulda servis yoksa okulun bağlı olduğu ilçedeki RAM.

Ne zaman uzman desteği gerekir?

MEB'in veli kılavuzu ölçütü açıkça koyar: sınav kaygısı çocuğun günlük yaşantısını olumsuz etkiliyor ve günlük işlerini yapmasına engel oluyorsa rehber öğretmenden destek alınır. Uyku ve iştah uzun süre bozulduysa, çocuk okula gitmek istemiyorsa ya da sevdiği etkinliklerden çekiliyorsa beklemek yerine okulla konuşmak bu ölçüte uyar.

Rehberlik servisinin de bir sınırı vardır. Yönetmeliğin 21. maddesi, öğrencinin ihtiyacı rehberlik hizmetlerinin alanı dışında kalıyorsa rehber öğretmenin onu daha yetkin bir uzmana ya da kuruma yönlendireceğini yazar; RAM Yönergesi de merkez için aynı kuralı koyar. Bu yönlendirmenin anlamı, çocuğun ihtiyacına en uygun desteğe ulaşmasıdır. Hangi uzmana gidileceği ve sağlıkla ilgili her değerlendirme, o alanın yetkili uzmanlarının işidir.

Kaygı sınav dönemiyle sınırlı kalmıyorsa, okul değişikliği ya da lise tercihi gibi kararlar da bu tabloyla birlikte düşünülebilir. Tercih döneminde rehber öğretmenin görev aldığını yönetmelik ayrıca yazar; ayrıntılar LGS tercihi nasıl yapılır yazısındadır.

Sık sorulanlar

Sınav kaygısı normal mi? Belli düzeyde kaygı normaldir ve çalışmayı destekler. MEB'in veli rehberlik kitabına göre sorun yaratan, kaygının çocuğun bildiğini kullanmasını engelleyecek kadar yoğunlaşmasıdır.

LGS kaygısı olan çocuğa ne söylenmeli? Puan hedefi yerine çabayı öne çıkaran cümleler kaygıyı azaltır. "Elinden geleni yapman yeterli" ve "Bu sınav tek fırsatın değil" gibi ifadeler Bakanlığın önerdiği yaklaşıma uyar.

Okul rehberlik servisine veli başvurabilir mi? Evet. Her resmî ve özel okulda rehberlik servisi bulunur; veli sınıf rehber öğretmeni ya da rehber öğretmenle görüşme talep edebilir.

Okulda rehber öğretmen yoksa ne yapılır? Öğrenci, okulun bağlı olduğu Rehberlik ve Araştırma Merkezine yönlendirilir. Hangi merkeze bağlı olduğunuzu okul müdürlüğü söyler.

RAM'a okul aracılığı olmadan başvurulabilir mi? Rehberlik ve Araştırma Merkezi Yönergesi, okullar dışından merkeze yapılan başvurularda reşit olmayan bireyin velisine randevu verileceğini yazar. Yaygın yol ise okulun yönlendirme formuyla yapılan başvurudur.

Rehber öğretmenle konuşulanlar başkalarına söylenir mi? Görüşme bilgileri danışan dosyasında tutulur ve reşit olmayan öğrencide velinin izni olmadan paylaşılmaz. Adli ve idari soruşturmalar bu kuralın dışındadır.

Ne zaman uzmana gitmek gerekir? Kaygı çocuğun günlük yaşamını ve işlerini aksatıyorsa önce okulun rehberlik servisiyle konuşulur. Rehber öğretmen, ihtiyaç kendi alanının dışındaysa çocuğu yetkin bir uzmana ya da kuruma yönlendirir.

Kaynaklar: Millî Eğitim Bakanlığı Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği, Resmî Gazete 14.08.2020 sayı 31213, md. 5, 11, 14, 15, 16, 21, 23 ve 24; MEB Rehberlik ve Araştırma Merkezi Yönergesi md. 3 ve 5; MEB Ortaöğretim Genel Müdürlüğü ile Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Ortaöğretim Veli Rehberlik Kitabı II, 2024, "Sınav Kaygısı ile Baş Edebilme" bölümü; MEB Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Veli Bilgilendirme Kılavuzu, Ankara 2015; Millî Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği md. 78/11, Resmî Gazete 28.07.2026 sayı 33323 ile eklenen fıkra; MEB, Sınavla Öğrenci Alacak Ortaöğretim Kurumlarına İlişkin Merkezî Sınav Başvuru ve Uygulama Kılavuzu 2026, ÖDSGM.